به دلیل جایگاه و اهمیت شهر در زندگی اجتماعی بشر همواره شهر، شهرنشینی و مدیریت این واحد اجتماعی از مشغله های فکری حکومت گران و اندیشمندان در طول تاریخ بوده است و همواره متفکران بزرگ اجتماعی از افلاطون تا ابن خلدون و تا رابرت پارک ، هاروی و .... به مطالعه پیرامون مسائل شهری پرداخته اند .
جامعه شناسی شهری در مقایسه با بسیاری از شاخه های تخصصی جامعه شناسی از گستردگی بیشتری برخوردار است.در جامعه شناسی و انسان شناسی شهری ما در عمل با انواعی از حوزه ها مانند اقشار و طبقات، جامعه شناسی انحرافات اجتماعی، جامعه شناسی خانواده و جامعه شناسی توسعه، سازمان،سیاست و قدرت در شهر،اقتصاد شهر و هویت وشهر و... روبرو هستیم. شاید اغراق آمیز باشد که ادعا کنیم جامعه شناسی شهری یعنی همه جامعه شناسی و به همین دلیل است جورج ریتزر یکی از دلایل پیدایش رشته جامعه شناسی را "پدیدة شهری شدن" و شهرنشینی فزاینده در اروپا معرفی می کند.
شهر نشینی در مقایسه با سابقه حدود 30 هزار ساله اسکان بشر همچنانکه روانتری می گوید بسیار جوان اما تاثیر گزار بوده است :اگر عمر نوع بشر را بر روی کره زمین با 24 ساعت مقایسه کنیم،طی نیم ساعت آخر، سکونتگاه هائی با بیش از صد نفر شکل گرفته و از زمان ظهور شهر های بزرگ وکوچک فقط چند دقیقه واز شهرنشینی در مقیاس وسیع نیز کمتر از چند ثانیه می گذرد.
ادامه مطلب
Iranian Cities: Formation and Development (Contemporary Issues in the Middle East)
كتاب شهرهاي ايراني : پيدايش و تطور اثر دكتر مسعود خير آبادي استاد بخش مطالعات بين الملل دانشگاه ايالتي پرتلند و برنامة علوم اجتماعي دانشگاه مريل هرست كتابي است بسيار خوب و خواندني دربارة شهرهاي ايران كه سال 2000 توسط دانشگاه سيراكيوز منتشر شده است. از محسنات اين كتاب يكي وضوح و روشني مطالب و ديگري نثر شيوا و سادة آن است كه از هر نوع تعقيد و لفاظي خالي است و لب مطلب را بخوبي مي توان از آن دريافت .
حسن ديگر كتاب توجه به هر دو عامل كالبدي و فرهنگي (شامل اقتصادي و اجتماعي ) در توصيف و تبيين ساختار و تحولات شهر ايراني است . به طوري كه با مطالعة كتاب و بدون نياز به كتابهاي ديگر خواننده علاقه مند مي تواند به تصويري كلي از ويژگيهاي قديم و تحولات جديد شهرهاي ايران دست يابد.
سد تأخيري عباسي كه 600 سال پيش احداث گرديد، يكي از نمونههاي عالي خلاقيت، دورانديشي و سختكوشي ايراني است. اين سد 25 متري كه در ميان مردم محلي به طاق عباسي معروف است، يك نمونه بينظير توسعه پايدار محسوب ميشود.
ايرانيان در درههاي تنگ، سدها را روي طاقهاي آجري احداث ميكردند كه بدين ترتيب نياز به سيستم انحراف در حين احداث مرتفع ميگردد. اين روش خلاقانه با كاركرد كاهش بيشينه سيلاب در سد عباسي تركيب شده است. سيلابها با دوره بازگشت 10 سال از زير طاق بهصورت آزادانه عبور ميكنند. در سيلابهاي بزرگتر، مقداري از حجم سيلاب در پشت سد ذخيره ميشود، به اين ترتيب طي صدها سال، سد عباسي، شهر طبس را در مقابل سيلابهاي رودخانه نهرين حفاظت نموده است.
با توجه به اينكه به علت موقعيت خروجي سد، رسوب در پشت سد ذخيره نميشود، ميتوان انتظار داشت كه براي هزاران سال، اين سازه بينظير بدون نياز به تعمير و نگهداري و مديريت، كاركرد اصلي خود را بهانجام برساند.
نكته مهم آن است كه اگر امروز براساس آخرين دستاوردهاي مهندسي سد و سيلاب، سدي براي كنترل سيلاب رودخانه نهرين احداث شود، مشخصات آن بسيار به سد عباسي نزديك خواهد بود.
اميد است عظمت و بزرگي اين سد الهامدهنده همه مهندسين ايراني باشد.
اولین تصویر مربوط به شهر گمشده آتلانتیس که طبق نوشته های تاریخی به زیر آب رفته البته برخی هم بودن و نبودن این شهر را به چالش کشیده اند و منکر وجود چنین شهری هستند!
دانشجوي کارشناس ارشد
پژوهش علوم اجتماعی
